Głód, zmęczenie i wielkie plany. Dlaczego tak trudno przewidzieć własne decyzje?
Pewnego dnia brytyjski badacz Daniel Read zaproponował pracownikom biurowym darmową przekąskę – do wyboru mieli owoc albo batonik. Każdy składał zamówienie z tygodniowym wyprzedzeniem, ale po siedmiu dniach mógł jeszcze zmienić zdanie tuż przed samym wydaniem jedzenia. Wynik okazał się wymowny: kiedy przysmak miał trafić do rąk „za chwilę”, niezdrowa opcja wygrywała o wiele częściej niż przy planowaniu „na za tydzień”. Co więcej, osoby głodne w chwili zamawiania znacznie częściej wybierały batonika – i to nawet wtedy, gdy przekąska miała do nich dotrzeć w porze, w której spodziewały się być najedzone. Bieżący stan organizmu rzutował więc na decyzje o przyszłości.
Dokładnie w ten sam sposób planujemy czas i pieniądze. Domowy budżet układamy zwykle z myślą o ideale – miesiącu bez niespodzianek, a terminy wyznaczamy dla fikcyjnego tygodnia, w którym nikt nie zachoruje na grypę. Sama świadomość tych mechanizmów wcale jednak przed nimi nie chroni – pomaga dopiero zmiana podejścia. Właśnie dlatego zakupy spożywcze lepiej planować z pełnym żołądkiem, a wyznaczając datę ukończenia nowego zadania, warto bezwzględnie sprawdzić, ile podobna rzecz zajęła nam ostatnim razem.
Księga Rodzaju opowiada o Ezawie, który wrócił z pola wykończony, podczas gdy jego brat Jakub gotował właśnie jakąś potrawę. Ezaw nawet nie pyta, co to za danie, tylko rzuca krótko: „dawaj tego czerwonego” (w oryginale hebrajskim ten zwrot brzmi dosadniej niż w polskich tłumaczeniach). Jakub żąda w zamian przywilejów pierworodnego syna, z którymi w tej rodzinie wiązała się wielka obietnica dana Abrahamowi. Ezaw odpowiada: „Jestem prawie umierający, na co mi przywileje pierworodnego?” (Rdz 25,32). Z jego perspektywy brzmi to jak rozsądny rachunek, tyle że Ezaw wcale nie umierał – był po prostu bardzo zmęczony. Zjadł, wypił, wstał i odszedł, a narrator dopiero na końcu zdradza, że w garnku bulgotała zwykła soczewica.