Dlaczego porównywanie się odbiera radość?
Ponad sto lat temu amerykański psycholog William James opisał paradoks, który wielu z nas dobrze zna. Człowiek potrafi być drugim najlepszym bokserem albo wioślarzem świata, a jednocześnie umiera przy tym ze wstydu. Pokonał wszystkich ludzi z wyjątkiem jednej osoby, a mimo to ma poczucie, że to nic nie znaczy. Osiągnięcie, o jakim miliony mogą tylko marzyć, smakuje mu jak porażka. Od czego więc zależy radość ze zwycięstwa? Troje psychologów postanowiło poszukać odpowiedzi na to pytanie, przyglądając się emocjom rysującym się na twarzach olimpijczyków. Wystarczyły im do tego igrzyska, magnetowid i pasek papieru.
Trzy lata po igrzyskach w Barcelonie, w 1995 roku, Victoria Medvec, Scott Madey i Thomas Gilovich opublikowali wyniki badania opartego na nagraniach telewizyjnych z zawodów. Z wielogodzinnego materiału zmontowali dwie taśmy. Na pierwszej znalazły się reakcje srebrnych i brązowych medalistów w chwili, gdy poznawali wynik, na drugiej ich zachowanie podczas dekoracji. Byli to wyłącznie ci medaliści, których pokazała telewizja, w sumie kilkadziesiąt ujęć. Do oceny nagrań badacze zaprosili dwudziestu studentów, którzy nie interesowali się sportem i niewiele o nim wiedzieli. Dzięki temu wcześniejsza znajomość zawodników ani wyników nie wpływała na ich oceny. Taśmy odtwarzano bez dźwięku, żeby komentatorzy niczego nie podpowiadali, a dolną część ekranu zasłaniał pasek papieru, bo właśnie tam były wyświetlane informacje o tym, kto zajął które miejsce. Nikt z oceniających nie wiedział więc, kto zdobył srebro, a kto brąz. Mieli tylko patrzeć na twarze i określać widoczne na nich emocje w skali od 1 do 10, od agonii do ekstazy.
Wyniki przeczyły intuicji. Choć zajęli niższe miejsce, brązowi medaliści sprawiali wrażenie wyraźnie szczęśliwszych niż ci, którzy zdobyli srebro. Widać to było zarówno tuż po zakończeniu rywalizacji, jak i podczas dekoracji.