Wszystko albo nic. Kiedy perfekcjonizm każe zakopać talent
Prawie każdy z nas ma taką szufladę albo taki folder w komputerze. Leży w nim rzecz niemal gotowa: podanie, które wciąż brzmi nie tak, opowiadanie pisane po kryjomu, projekt, do którego brakuje ostatniego szlifu. Co jakiś czas otwieramy, czytamy, krzywimy się i zamykamy z powrotem. Pracuje w nas cicha zasada: albo będzie naprawdę dobre, albo niech nie będzie go wcale. Psychologowie nazywają takie podejście perfekcjonizmem. Naukowcy, którzy porównali natężenie perfekcjonizmu u studentów na przestrzeni trzydziestu lat, zauważyli, że wśród osób badanych w kolejnych latach był on coraz wyższy. Najszybciej rosło przekonanie, że inni oczekują od nich doskonałości. Perfekcjonistyczny sposób myślenia jest jednak dużo starszy od pomiarów. Jeden z jego najsłynniejszych przykładów zmieścił się na dwóch kartkach, które czekały w szufladzie praskiego biurka do czerwca 1924 roku.
Max Brod, pisarz i publicysta, wspominał po latach rozmowę z 1921 roku. Powiedział wtedy przyjacielowi, że spisał testament i poprosił w nim o zniszczenie części swoich papierów. Przyjaciel w odpowiedzi pokazał mu tylko wierzch złożonej kartki i rzekł: „Mój testament będzie bardzo prosty: prośba do ciebie, żebyś wszystko spalił”. Brod odparł bez wahania, że jeśli ta prośba jest na serio, to już teraz zapowiada, że jej nie spełni. Rozmawiali żartobliwie, jak mieli w zwyczaju i jak zwykle obaj wyczuwali pod żartem ukrytą powagę. Przyjaciel nazywał się Franz Kafka.
Miał wtedy na koncie kilka cienkich tomików i garść opowiadań w czasopismach. Prawie wszystko, co opublikował, przyznawał Brod, zostało z niego wyciągnięte podstępem i namową. Żadnej ze swoich powieści do końca życia nie wydał, a o własnym pisaniu mówił: bazgranie. A przecież, wspomina ten sam Brod, czytał przyjaciołom swoją prozę z porywającym ogniem i miewał z pisania wiele radości. Mimo to prosił, aby wszystkie rękopisy zostały spalone.