Myśli, które kłamią. Dlaczego spodziewamy się najgorszego?

Filadelfia, druga połowa lat pięćdziesiątych. Na kozetce w gabinecie psychoanalityka leży pacjentka, którą lekarz we wspomnieniach nazwie Lucy. Mówi wszystko, co przychodzi jej do głowy, bo tak brzmi podstawowa reguła tej terapii. Przez całą sesję barwnie opowiada o swoich przygodach. Na koniec doktor Aaron Beck pyta, jak się czuła podczas tej rozmowy. „Strasznie niespokojna”, przyznaje pacjentka. Beck ma gotowe wyjaśnienie z podręcznika i tłumaczy jej, skąd według teorii bierze się taki lęk. Lucy kiwa głową: trafił pan w sedno. „Czuje się pani lepiej?” „Nie, czuję się gorzej”. Prawdziwy powód jej niepokoju wyjdzie na jaw dopiero za chwilę i nie będzie miał nic wspólnego z teorią, w którą jej lekarz wtedy jeszcze wierzył. Będzie za to miał wiele wspólnego z pytaniem o to, dlaczego tak łatwo spodziewamy się najgorszego.

Beck nie zamierzał niczego obalać. Przeciwnie, jak sam potem wspominał, chciał potwierdzić teorię, w której się wykształcił, i uczynić ją bardziej wiarygodną dla nauki. Teoria głosiła, że osoby w depresji doświadczają gniewu, który obracają przeciwko sobie, a cierpienie pełni nieświadomie w ich życiu ważną funkcję. Beck zaczął więc badać sny swoich pacjentów, bo tam ukryty gniew miał być najlepiej widoczny. Ku swojemu zaskoczeniu w snach ludzi pogrążonych w przygnębieniu znalazł mniej furii, niż się spodziewał. Znalazł za to kogoś odrzuconego, porzuconego i przegranego. Kolejne eksperymenty pokazały, że jego pacjenci wcale nie szukają cierpienia. Sukcesy ich cieszyły, a aprobaty potrzebowali bardzo mocno. Zauważył też, że na jawie mówią o sobie bardzo podobnie do tego, jak wyglądali we własnych snach: przegrani, odrzuceni, gorsi. Nie trzeba było szukać głębiej.

Zanim jednak doszedł do tych wniosków, trop podsunęła mu Lucy, i to zdaniem, którego nie było w żadnym podręczniku. Zapytana, dlaczego po trafnej interpretacji czuje się gorzej, odpowiedziała: przez całą sesję myślałam, że pana nudzę, a teraz jestem już tego pewna. Nie wspomniała o tym wcześniej ani słowem, bo nie przyszło jej do głowy, że takie myśli mogłyby lekarza zainteresować. Potem dodała coś jeszcze: ja tak mam zawsze, z każdym. Ciągle się boję, że nudzę ludzi.

#JestNadzieja